Kącik psychologiczny

Jesteś tu: Strona główna » Kącik psychologiczny

Problem agresji u dzieci cz. I


Trzeba powiedzieć, że zapobieganie agresji i przemocy wśród dzieci jest trudne i złożone. Uczą się one zachowań agresywnych w ciągu wielu lat i z różnorodnych źródeł. Narastanie zjawiska agresji, a także coraz większa bezradność dorosłych wobec agresji dzieci sprawiają, że częściej poszukujemy sposobów radzenia sobie z niepożądanymi zachowaniami oraz przeciwdziałania im.


Agresja to okazanie swojego niezadowolenia poprzez wyrządzenie komuś krzywdy fizycznej lub psychicznej. Agresja fizyczna może mieć u dzieci różny charakter, może objawiać się poprzez zaczepianie, bicie innych dzieci. Agresja słowna pojawia się, gdy dzieci używają wobec innej osoby przykrych słów, są niemiłe, obrażają ją. Małe dzieci często zachowują się agresywnie, gdy nie mogą osiągnąć zaplanowanego celu, gdy coś im się nie udaje, gdy nie mają tego, czego w danej chwili chcą. Na pewno wielu z rodziców zna sytuację, gdy niezadowolone z czegoś dziecko "zrobiło scenę" kopiąc, płacząc, niszcząc zabawki, bijąc osobę dorosłą.  Najczęściej do takich sytuacji dochodzi wtedy, gdy dziecko nie może dostać tego, na co akurat ma ochotę. Naturalną reakcją jest wtedy złość i bunt przechodzący w agresję. Dziecko się denerwuje i poprzez okazanie złości i agresji odreagowuje, mając dodatkowo nadzieję, że może to spowodować zmianę zachowania osoby dorosłej.



Dlaczego ono tak się zachowuje?


Jest wiele teorii wyjaśniających powstawanie agresji.Jedna z nich tłumaczy powstawanie zachowań agresywnych jako wyniku frustracji. Frustracja powstaje, gdy dziecko ( lub człowiek dorosły) ma trudności z zaspokojeniem swoich potrzeb (fizycznych i psychicznych) i oczekiwań.

Brak poczucia bezpieczeństwa, akceptacji, sukcesu, nie zaspokojenie potrzeby samodzielności, aktywności, brak bliskich kontaktów z członkami rodziny i rówieśnikami także mogą wywoływać agresję.

Bardzo duży wpływ na powstawanie frustracji mają niewłaściwe postawy wychowawcze rodziny i szkoły. Niewłaściwe postawy rodzicielskie to:

  • odrzucenie; dziecko czuje się niepotrzebne, co rodzi w nim chęć zwrócenia na siebie uwagi  złym zachowaniem.
  • unikanie kontaktu z dzieckiem; brak akceptacji rodzi agresję, dziecko staje się nieufne, często popada w konflikty w szkole, bo tu także czuje się niepotrzebne.
  • nadmierne ochranianie; wszyscy starają się zaspokajać potrzeby dziecka, jego potrzeby są ważniejsze od potrzeb innych osób; takie postępowanie prowadzi do opóźnienia dojrzałości emocjonalnej i społecznej dziecka, w zetknięciu ze szkołą dziecko może mieć postawę roszczeniową, a nie zaspokojenie jego oczekiwań rodzi frustrację.
  • stawianie nadmiernych wymagań i nieliczenie się z możliwościami dziecka wywołuje brak wiary we własne siły, łatwość dekoncentracji.

Agresywne zachowanie może być wynikiem modelowania. Dziecko obserwując zachowania agresywne w otoczeniu uczy się tych zachowań, bardzo często identyfikuje się z modelem zachowań agresywnych. Wzorcem zachowań agresywnych mogą być rodzice, inne osoby dorosłe, rówieśnicy, bohaterowie książek, filmów, gier komputerowych. Im bardziej model agresji budzi w dziecku uznanie czy podziw tym łatwiej identyfikuje się ono z nim i przejmuje jego zachowanie agresywne.

Spotykamy się też z agresją instrumentalną, gdzie agresja jest narzędziem do osiągnięcia celu lub wykonania zadania. Uleganie groźbom dziecka sprzyja utrwaleniu takich zachowań. Tolerowanie takiej postawy wytwarza w dziecku poczucie bezkarności.


Karać czy nie?


Najczęstszym sposobem radzenia sobie z agresją jest karanie za złe zachowanie. Ta metoda ma swoich przeciwników i zwolenników.

Ci pierwsi twierdzą, że karanie jest metodą nieskuteczną, może jedynie utrwalać agresję. Szczególnie, gdy będzie to kara fizyczna, która sama w sobie jest agresją. W ten sposób nie eliminujemy agresji. W podobnej sytuacji może ona ulec stłumieniu. Nie będzie widoczna na zewnątrz, ale będzie przejawiać się w postaci wrogich myśli, wyobrażeń skierowanych na obiekt agresji. Takie długotrwałe tłumienie agresji często prowadzi do przemieszczania agresji. Wtedy zachowanie agresywne nie wystąpi wobec osoby karzącej lub sytuacji, gdy istnieje groźba kary. Nastąpi tu przeniesienie agresji na inne osoby lub sytuacje, w których nie ma zagrożenia ukaraniem.

Zwolennicy stosowania kary są zdania, że karanie może być skuteczną formą walki z agresją jeśli zostaną spełnione pewne warunki.

Przede wszystkim nie należy karać fizycznie, bo jest to wzór zachowania agresywnego. Nie należy wymierzać kary w złości czy zdenerwowaniu. Karanie powinno opierać się na tzw. karaniu psychologicznym. W takim przypadku opiekun okazuje dziecku, że jego zachowanie sprawiło mu przykrość. Uświadamia mu skutki złego zachowania. Karę słowną łączy z perswazją i tłumaczeniem, wyjaśnia za co i dlaczego dziecko zostało ukarane. Kara psychologiczna wymaga od wychowawcy, czy innej osoby dorosłej opanowania przede wszystkim własnych emocji.

Bardzo ważnym warunkiem skuteczności kary jest stosunek osoby karanej do karzącego oraz częstotliwość karania.

Karanie będzie miało sens, jeśli osoba karząca jest akceptowana przez karanego. Wtedy poczucie winy skłania do zmiany zachowania. Inaczej kara jest traktowana jako akt agresji i pobudza do dalszych zachowań agresywnych.

Jeśli więc nie jesteśmy dla dziecka autorytetem lepiej zrezygnować z karania lub zaaranżować taką sytuację, w której kara nie będzie pochodziła bezpośrednio od nas, a od obiektu , z którym karany się liczy.

Częstotliwość karania to także ważny warunek skuteczności karania. Jeśli mały człowiek będzie stykał się tylko z karaniem bez równoczesnego nagradzania za zachowania pożądane, to kara przestaje mieć znaczenie wychowawcze i także zaczyna być traktowana jako akt agresji.

Jeśli przyczyną agresji jest frustracja, to trzeba ją usunąć, zaspokajając potrzeby dziecka. Łatwe do wnioskowania, niestety często trudne w realizacji, szczególnie kiedy dotyczy sytuacji rodzinnej dziecka. Można chociaż spróbować rozważyć możliwości zaspokojenia zablokowanych potrzeb lub szukać sposobu zastępczego ich odblokowania.        

Jeśli agresja dziecka jest wywołana przez modelowanie, to najlepszym rozwiązaniem jest izolowanie dziecka od modelu. Jest to możliwe przez dodatkowe zajęcia pozalekcyjne i pozaszkolne, dłuższy pobyt w świetlicy szkolnej czy środowiskowej, kontakty z rówieśnikami nie przejawiającymi takich zachowań. W przypadku identyfikacji z bohaterami książek, filmów czy gier komputerowych należy ograniczyć lub wręcz zakazać kontaktu z takimi środkami medialnymi, które przedstawiają sceny agresji. Równocześnie należy rozbudzać zainteresowanie dzieci takimi książkami, filmami, grami, które ukazują pozytywne modele zachowań.

Jeśli agresja wywołana jest przez postawy rodzicielskie, to konieczna jest tu współpraca z innymi instytucjami, które mogą pomóc w uzdrowieniu atmosfery domowej. Pomocne będą tu zajęcia terapeutyczne, pozwalające młodej osobie zrozumieć sytuację w jakiej się znalazła. Jedynym sposobem zapobiegawczym agresji instrumentalnej jest wykazanie jej nieskuteczności.

 

Na podstawie fragmentów artykułu p. Renaty Pióro http://www.cps.org.pl/czytelnia/pedagogika/137-problemy-agresji-malych-dzieci